اعتراف می‌کنم: بیشتر ما گجت‌هایمان را فقط وقتی تمیز می‌کنیم که دیگر نشود تحملشان کرد. دکمه‌ی R2 دسته دیگر برنمی‌گردد. پشت ساعت هوشمند لکه‌ی عجیبی افتاده. فن کیس هم هر شب شروع می‌کند به خواندن آواز. یک روز تعطیل می‌رسد، آستین بالا می‌زنیم و می‌خواهیم همه‌چیز را یک‌جا درست کنیم.
خطر دقیقاً همین‌جاست. آدم وقتی عجله دارد، یک کاسه آب و صابون برمی‌دارد و می‌خواهد همه‌ی وسایل را بشوید. بعضی از این وسایل این رفتار را تحمل می‌کنند و بعضی نه. قبل از اینکه چیزی را خیس کنید، چند دقیقه وقت بگذارید و ببینید هر کدام را چطور باید گرفت. این چند دقیقه گاهی جلوی یک خرید دوباره را می‌گیرد.
قبل از هر کاری: دو قانون ساده
اول، خاموش کردن. هر گجتی که می‌خواهید تمیز کنید، اول خاموش و اگر کابل یا شارژر دارد، جدا شود. دوم، کم‌آبی. مایع را همیشه روی دستمال بریزید، نه روی خود دستگاه. همین دو قانون جلوی بیشتر خرابی‌های خانگی را می‌گیرد. وسایلی که لازم دارید هم گران نیستند.
یکی دو دستمال میکروفیبر، یک مسواک نرم، چند تا گوش‌پاک‌کن، خلال دندان چوبی و یک قلم‌موی نرم. اگر الکل ایزوپروپیل دارید، آن هم به کارتان می‌آید، ولی با احتیاط. بعداً توضیح می‌دهم.
دسته‌ی کنسول: همه‌چیز در جزئیات است
دسته را بردارید و دور دکمه‌ها را نگاه کنید. آن لایه‌ی تیره و چسبناک، ترکیبی از عرق، چربی پوست و خرده‌ی چیپس است. خبر خوب این است که برای از بین بردنش لازم نیست دسته را باز کنید. یک دستمال میکروفیبر را فقط کمی نم‌دار کنید، نه خیس، و روی بدنه بکشید.
برای شیارهای باریک، خلال دندان چوبی یا مسواک نرم بهترین دوست شماست. فقط آرام. اگر زور بزنید، لبه‌ی دکمه را می‌خورید یا کثیفی را بیشتر به داخل می‌فرستید. برای آنالوگ‌ها یک ترفند کوچک دارم: آن‌ها را کامل بچرخانید و همزمان با گوش‌پاک‌کن نم‌دار دور پایه‌شان را پاک کنید. بیشتر گرد و چربی همان‌جا جمع می‌شود. اسپری را هم مستقیم روی دسته نزنید. مایع از شکاف‌ها می‌رود تو و بعد از چند هفته می‌بینید یکی از دکمه‌ها درست کار نمی‌کند و نمی‌دانید چرا.
ساعت هوشمند: ضدآب یعنی چه؟
یک سوءتفاهم رایج داریم. روی جعبه نوشته ضدآب. پس می‌شود شست؟ نه به آن سادگی. این برچسب معمولاً یعنی ساعت در برابر شرایطی مثل باران یا شستن دست مقاومت دارد. غوطه‌وری طولانی، شوینده، گرما و ارتعاش حباب‌ها جزو آن شرایط نیستند. مقدار مقاومت هم از مدلی به مدل دیگر فرق می‌کند، پس دفترچه‌ی خودتان را بخوانید. برای ساعت، دستمال نم‌دار و خشک کردن سریع کافی است.
اگر پشت ساعت حسگر ضربان دارد، همان‌جا را با دقت پاک کنید، چون روی اندازه‌گیری اثر می‌گذارد. بند را هم اگر قابل جداشدن است، جدا کنید و جداگانه بشویید. بند سیلیکونی با آب و صابون ملایم تمیز می‌شود، ولی بند چرمی از آب بدش می‌آید. درباره‌ی الکل ایزوپروپیل، دستورالعمل سازنده را ببینید. بعضی نمایشگرها روکشی دارند که با الکل کم‌کم از بین می‌رود. اگر مطمئن نیستید، فعلاً فقط آب و دستمال.
هدفون و ایرفون: جایی که خیلی‌ها فراموش می‌کنند
اگر هدفون یا ایرفون دارید، می‌دانید شمع گوش چه به روزشان می‌آورد. مش اسپیکر معمولاً پر می‌شود و صدا ضعیف‌تر می‌شود. یک مسواک خشک و نرم یا خلال دندان چوبی کمک می‌کند. کاور سیلیکونی را جدا کنید و جداگانه با آب و صابون بشویید. بعد از خشک شدن کامل برگردانید. هرگز چیز نوک‌تیز فلزی داخل مش نکنید.
فن کامپیوتر: یک نکته که کمتر کسی می‌داند
حالا به فن می‌رسیم. اینجا عادتی هست که جاهایی گفته می‌شود می‌تواند به برد آسیب بزند: گرفتن هوای فشرده به پره‌ها وقتی آزادانه می‌چرخند. چرا؟ موتور فن می‌تواند وقتی چرخانده شود، مثل یک ژنراتور کوچک ولتاژ تولید کند. در بعضی سیستم‌ها این ولتاژ به مدار برمی‌گردد.
هر بار پیش نمی‌آید، ولی دلیلی ندارد ریسکش را بپذیرید. بلبرینگ هم از چرخش کنترل‌نشده زودتر فرسوده می‌شود. در حمام التراسونیک هم گذاشتن فن کامل ایده‌ی خوبی نیست، چون موتور و بلبرینگ داخل آن به مایع و ارتعاش حساس‌اند. راه درست خیلی ساده است. کامپیوتر را خاموش و کابل برق را جدا کنید.
پره‌ها را با یک انگشت یا چوب‌کبریت ثابت نگه دارید و با قلم‌مو یا هوای فشرده گرد را بگیرید. فن بعضی کیس‌ها قابل جداشدن است. اگر جدا کردید، همان‌جا بیرون از کیس تمیزش کنید تا گرد تو سیستم پخش نشود.
گرد و خاک فقط ظاهر کار نیست. وقتی روی پره‌ها و شیارهای هیت‌سینک می‌نشیند، جریان هوا ضعیف می‌شود و دما بالا می‌رود. دمای بالا معمولاً صدای فن را بلندتر می‌کند و سیستم ممکن است برای محافظت از خودش سرعتش را کم کند. پس تمیزکاری هر چند ماه یک بار، بیشتر از ظاهرش به کار شما می‌آید.
کیبورد و ماوس: سریع و بی‌دردسر
کیبورد مکانیکی را اگر کلیدها قابل جداشدن باشند، می‌شود با کلیدکش باز کرد و زیرش را جارو کرد. بدنه‌ی کلیدها را می‌توان با آب و صابون ملایم شست، ولی بعد از شست‌وشو باید کامل خشک شوند. خود برد را هرگز زیر آب نبرید. ماوس را فقط با دستمال نم‌دار و گوش‌پاک‌کن تمیز کنید، مخصوصاً دور سنسور و چرخ اسکرول.
خب، حمام التراسونیک کجا به درد می‌خورد؟
بعضی‌ها دستگاه‌های شست‌وشوی صوتی را در ویدیوها دیده‌اند. یک جعبه‌ی فلزی پر از مایع که قطعه‌های کثیف را در چند دقیقه تمیز می‌کند. نام فنی‌اش حمام التراسونیک است. داخل مایع، موج‌های صوتی حباب‌های ریز می‌سازند و فروپاشی این حباب‌ها گرد، چربی و گریس را از شیارهایی جدا می‌کند که برس هیچ‌وقت به آن‌ها نمی‌رسد. برای چه چیزی خوب است؟ برای قطعه‌های فلزی ساده. هیت‌سینک آلومینیومی خالی، پیچ و مهره، کانکتور خام یا بدنه‌ی فلزی.
اگر تعمیرکار هستید یا تعداد قطعه‌ی زیاد دارید، یک دستگاه التراسونیک مناسب قطعات کوچک هم وقت شما را کم می‌کند و هم از سایش دستی جلوگیری می‌کند.
فقط حواستان به ظرفیت مخزن و نوع شوینده باشد. بعد از شست‌وشو، قطعه را کامل خشک کنید، چون رطوبت باقی‌مانده بعداً دردسر می‌سازد.
نکته‌ی مهم دیگر چیدمان است. قطعات را روی کف مخزن نگذارید و از سبد استفاده کنید.
اگر چند قطعه روی هم بیفتند، موج به همه‌جا نمی‌رسد و قسمتی کثیف می‌ماند. زمان را هم کوتاه شروع کنید، چند دقیقه، و نتیجه را ببینید. حمام التراسونیک برای هر قطعه‌ای جادو نیست و بعضی چیزها اصلاً نباید به آن نزدیک شوند.
ممنوعه‌ها: آن‌هایی که نباید داخل مایع بروند
اینجا باید صادق باشم. درباره‌ی بردهای مونتاژشده، آدم‌های کاربلد هم اتفاق نظر ندارند. بعضی کارگاه‌های حرفه‌ای در شرایط کنترل‌شده برد می‌شویند. ولی برای شما که وسط یک روز تعطیل می‌خواهید گجتتان را تمیز کنید، پیشنهادم این است که به آن دست نزنید.
دلیلش قطعه‌های ظریفی است که روی خیلی از بردها هست. کریستال‌هایی که تیغه‌ی باریک دارند و با ارتعاش ممکن است بشکنند. حسگرهای حرکتی و میکروفون‌های ریز که ساختار بسیار ظریفی دارند.
رله‌های بازی که سیم‌های ظریف داخلشان با لرزش جدا می‌شود. و البته باتری، نمایشگر و اسپیکر که اصلاً برای مایع ساخته نشده‌اند. یک قاعده برای همه‌ی این‌ها: اگر درباره‌ی قطعه‌ای مطمئن نیستید، داخل مایع نبریدش. یک سؤال از تعمیرکار مجرب، کمتر از قیمت یک برد جدید است.
هر چند وقت یک بار؟
لازم نیست هفته‌ای یک بار این کارها را بکنید. دسته و ماوس را وقتی احساس چسبندگی کردید، ساعت و هدفون را هفته‌ای یک بار با دستمال، و فن و کیس کامپیوتر را هر سه تا شش ماه. اگر خانه گرد و خاک زیاد دارد یا حیوان خانگی، فاصله را کوتاه‌تر کنید. این بازه‌ها تقریبی‌اند و بسته به شرایط خانه‌ی شما فرق می‌کنند.
حرف آخر
برای دسته و ساعت، میکروفیبر نم‌دار. برای فن، پره‌ها را ثابت نگه دارید. برای قطعه‌ی فلزی ساده، حمام التراسونیک. برای هر چیز دیگر، اول بپرسید. این‌ها را که رعایت کنید، گجت‌هایتان شاید سال‌ها بیشتر کنارتان بمانند و دیگر مجبور نمی‌شوید هر چند وقت یک بار آستین بالا بزنید و با ترس سراغشان بروید. اگر دنبال دستگاهی برای کارگاه یا آزمایشگاه خودتان هستید، مجموعه‌هایی مثل تجهیزات بکر در انتخاب فرکانس و ظرفیت راهنمایی می‌کنند.