دفتر مقام معظم رهبری
نشرخبر
کد مطلب: 16264  |  
تاریخ انتشار : 22 اسف 1394 - 00:03
شهرستان قاینات قطب گردشگری خراسان جنوبی به استنادشواهدویافته های باستان شناسی سابقه استقراروسکونت بشر در غار خونیک واقع در 20 کیلومتری جنوب قاین راکه به 30 تا 35 هزار سال پیش از میلاد می‌رسد،دارد.

به گزارش نسیم قائن ،شهرستان قاینات در شمال استان خراسان جنوبی قرار گرفته‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان‌های خواف و گناباد ازاستان خراسان رضوی، از غرب به شهرستان سرایان و از جنوب به شهرستان بیرجندمحدود شده و از جانب شرق با شهرستان زیرکوه همجواراست.

مساحت این شهرستان بالغ بر ۱۷٬۷۲۲ کیلومتر مربع می‌باشد. مرکز این شهرستان شهر قاين که برروی دشتی به همین نام می‌باشد. شهر قاین درمسیراصلی جاده ترانزیتی شمال به بنادرجنوبی ایران درنوارشرقی قراردارد.

 

پیشینه تاریـخی قاين

شهرستان قاین با 67اثرثبتی وبیش از150اثر شناسایی شده به عنوان قطب گردشگری خراسان جنوبی به استناد شواهد و یافته های باستان شناسی، سابقه استقرار و سکونت بشر در غار خونیک واقع در 20 کیلومتری جنوب قاین به 30 تا 35 هزار سال پیش از میلاد می‌رسد.

در مورد این شهر می‌توان گفت، قاین از شهرهای کهن و تاریخی استان خراسان جنوبی است که به استناد متون تاریخی سابقه آن به پیش از اسلام می رسد. این شهر در دوره ساسانی از اهمیت برخوردار بوده است. قاین در دوره اسلامی بزرگترین شهر قهستان بوده، به دلیل اینکه در مسیر راه های مهم تجاری سیستان و کرمان و سواحل دریای عمان به (سنگ بست) بوده، همواره اهمیت داشته است.

اهمیت تجاری و اقتصادی قاین به حدی بوده که در قرن چهارم هجری مقدسی آنرا (دروازه عمان و بارانداز کرمان و انبار خراسان) نامیده است. این شهر در دوره اسلامی دارای بارویی با دروازه های مختلف بوده و خندقی بر گرداگرد آن احاطه داشته است که هنوز بخش اندکی از بقایای این خندق باقی است، کهن دژ نیز درون بارو قرار داشته و مسجد جامع و دارالاماره درون کهندژ بوده اند.

ناصر خسرو قبادیانی در اواسط قرن پنجم هجری از این شهر دیدن کرده و آنرا چنین توصیف کرده است: (قاین شهری بزرگ و حصین است و گرد شهرستان خندقی دارد و مسجد آدینه به شهرستان اندر است، آنجا که مقصوره است طاقی عظیم بزرگست چنان که در خراسان از آن بزرگتر ندیدم و آن طاق نه در خور آن مسجد است و عمارت همه شهر به گنبد است...). در اواخر قرن پنجم هجری این شهر و دیگر مناطق قهستان صحنه درگیری فداییان اسماعیلی و نیروهای حکومت سلجوقی بوده است. در اواسط قرن هفتم هجری، هلاکوخان قلعه های الموت و قهستان را در هم کوبید و در این گیرودار بسیاری از شهرها و مناطق آباد ویران شد و عده زیادی به خاک و خون کشیده شدند.

در این تاریخ آرامش از قاین رخت بربسته بود زیرا حمد الله مستوفی در سال 720 هجری اینگونه از قاین و مردمش یادکرده است: (در بیشتر خانه ها سردابه ساخته باشندوهمه مردم شهر سپاهی باشند و همه کس را آلات حرب مهیا باشد). کاوش های باستان شناسی صورت گرفته در سال های اخیر که سرآغاز آن حفاری تپه شاهزاده حسین قاین بوده، منجر به کشف آثار و بقایای مسجد جامع قاین شد که حاکی از رونق و اعتبار این شهر در دوره سلجوقی است.

مسجدجامع قاین اولین اثرثبتی خراسان جنوبی وبلندترین عمارت شهرقاین

اين بنا در مركز شهر قاين واقع شده ، به صورت تک ايواني با دو قبله متفاوت در زميني به مساحت تقريبي 2470 مترمربع و زيربناي 1050متر مربع بنيان شده‌است. عرصه داخلي مسجد در حدود 1200 متر و بقيه زيربنا به انبار و راهروهاي ارتباطي اختصاص يافته‌است.

از شاهكارهاي معماري اين مسجد جامع، ايوان اصلي جبهه غربي بنا است كه با 18 متر ارتفاع و 11 متر عرض با پوشش چهار طاق و سه فضاي گنبدي ايجاد شده و گنبد مياني با جذابيت خاص مزين به مقرنس‌كاري‌هاي بسيار ظريف و زيبا به رنگ‌هاي متفاوت است.

در طرفين اين ايوان دو شبستان قرار گرفته كه در بخش خلفي هر كدام از آنها چهار فضا به عنوان اتاق ايجاد شده‌است. كهن‌ترين نوشته تاريخي بنا كتيبه‌اي سنگي است كه در بخش فوقاني محراب ضلع جنوب غربي قرار گرفته و نام جمشيد بن قارن، سنه 796ه.ق بر روي آن نقر شده است كه احتمالاٌ تاريخ مزبور زمان تجديد بنا و مرمت‌هاي انجام شده در اين نقطه مي باشد. کاوش‌های انجام‌شده در لایه‌های زیرین مسجد بقایای معماری از دوره سلجوقی را تأیید کرده‌است.

مسجد جامع قاين به عنوان اثر ويژه مذهبي با خصوصيات معماري به شماره 295 در فهرست آثار ملي ايران قرار گرفته است.

آرامگاه ابوالمفاخر

        ابو محمد حسن ابن منصور مشهور به ابوالمفاخر از رجال علم ديانت و سياست، فقيه،محدث و رياضيدان قرن ششم هجري است.

بناي مقبره وي به فاصله يك كيلومتري از جنوب شهر قاين در جوار گورستاني قديمي واقع شده است . گنبد خانه يا اتاق اصلي مقبره از نماي بيروني بصورت مربع و در فضاي داخلي داراي زوايايي است كه اجزاء و عناصر معماري به خصوص طاق نماها در آن شكل گرفته است.

وجود فيلپوش ها در چهار گوشه بنا ، گنبد بر فراز مدفن ابوالمفاخر را ممكن نموده است كه در بخشي از آن نيز تزئينات رسمي بندي  ساده اي ايجاد شده است.اين بنا كه در دوره قاجار بنيان گرديده به شماره 2377 در رفهرست آثار تاريخي كشور به ثبت رسيده است.

آرامگاه بوذجمهر قاینی 

   در 3کیلومتری جنوب قاین بر دامنه کوه ابوذر مقبره ای وجود دارد که مربوط به یکی از عرفای نامی قرن چهارم و پنجم ه. ق است . این مقبره از بناهای قرن ششم و هفتم ه. ق است که به فرم چلیپایی و با معماری زیبایی ساخته شده است بنای مرکزی یا بقعه دارای چهار ایوان است که گنبد بر خلاف این ایوانها استوار شده است . نوع طاق ایوانها در ظاهر به صورت کلیل است ولی جرز اصلی طاقها بصورت نیم بیضی باز کار شده و سپس آن را با پوشش کاذب به فرم کلیل درآورده اند . معمار در تزئین داخلی بنا از گچ استفاده کرده و نوع کاربندی پیشانی ایوانها بصورت طاقنمای جناغی است که همین نوع طاق را در جرز اصلی تداعی می کند تزئینات گچکاری زیر گنبد یکی از زیباترین بخشهای این بنا بوده است و لچکیهای 4به 8 آن دارای مقرنسها و گچبریهای خفیف و هنرمندانه می باشد . مصالح اصلی در ساخت این بنا سنگ ، گچ و آجر می باشد . ابعاد آجرهای استفاده شده در این بنا 3×23×23 سانتی متر است بنای مرکزی بر روی یک سفره سنگی ساخته شده و ابعاد آن 60/8×60/8 متر است

 

قلعه کوه قاین

قلعه‌کوه قاین در فاصله‌ی 3 کیلومتری جنوب شهر قاین بر فراز کوهی مرتفع و صعب‌العبور ساخته شده‌است. این قلعه از سمت جنوب و شرق به کوهستان و از سمت غرب و شمال مشرف به دشت قاین است. شکل معماری و فرم طاق‌ها، تاقچه‌ها و درگاه‌های به جامانده و تشابه آن با آشیانه‌ی عقاب در غرب استان فارس قدمت این قلعه‌ی عظیم سنگی را تا دوره‌ی ساسانیان تأیید می‌کند.

آنچه مبرهن است این که قلعه فعلی بر ویرانه‌های قلعه‌ی قدیمی ساخته شده است. مصالح عمده که در ساختمان این قلعه به کار رفته سنگ و ساروج است و تمامی سطوح دیوارها و بدنه‌ی بیرونی حصار برج‌ها، بندکشی شده است. این قلعه دژ دفاعی محکمی در برابر حملات مهاجمین بوده و گنجایش هزاران سرباز را داشته است. خواجه‌نصیرالدین توسی در زمان طوفان ایلغارهای وحشی به ایران در این قلعه پناهنده شده  و کتاب  «اخلاق ناصری» را به نام ناصرالدین محتشم قهستانی فرمانروای قاینات در همین محل انشا کرده‌است.

قلعه‌کوه قاین در اواخر قرن 5هجری مرکز فرماندهی و هدایت دیگر قلاع منطقه‌ی قهستان بوده‌است. معماری قلعه با استفاده از ناهمواری‌های کوه از دو بخش سربازان و جنگجویان و قسمت امیرنشین تشکیل شده‌است.

این مجموعه‌ی عظیم سنگی که به طول حدود 400متر در جهت غرب به شرق و پر از ارتفاعات رشته کوه قهستان کشیده شده‌است، با شماره‌ی 4803 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و تحت حفاظت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری می‌باشد.

غار خونیک قاینات نخستین زیستگاه بشر در شرق ایران


غارخونیک در شمال شرق روستای خونیک بر ارتفاعات مشرف به روستا در 20 کیلومتری جنوب قاین قرار دارد. غار خونیک دارای دهانه‌ای در حدود 2 متر و فضای داخلی به طول5/1 و عرض 3 متر است.

به استناد شواهد و یافته های باستان شناسی، سابقه استقرار و سکونت بشر در غار خونیک به 30 تا 35هزار سال پیش از میلاد می‌رسد.

به استناد گزارش پروفسور استانلی کوون آمریکایی و اسناد موزه ایران باستان،غار خونیک قاینات نخستین زیستگاه بشر در شرق ایران است و انسان‌های نئاندرتال در دوران پارینه سنگی میانه‌ است دراین غار زندگی می‌کرده‌اند.

وجود رشته کوههایی که دارای ساختار آهکی است در منطقه، باعث بوجود آمدن تعداد فراوانی غار در مناطق مختلف شهرستان قائن شده است البته بیشتر در مناطق مرکزی شهرستان پراکنده‌اند.

علاوه بر شگفتیهای طبیعی که این غارها دارند وجود نشانه‌هایی از آثار تاریخی بخصوص وجود آثار معماری در بسیاری از غارها، آنها را به یکی از جاذبه‌های مهم تاریخی و گردشگری منطقه تبدیل کرده و از این نظر دارای استعدادهای بالقوه فراوانی است که از جمله آن می‌توان به غار فارسان، ترشو، نوغاب و غار پهلوان اشاره کرد.

موزه آب قاین(تنهاموزه آب خراسان جنوبی)

موزه‌ی آب قاین به عنوان اولین موزه‌ی آب استان خراسان جنوبی در محل بنای آب‌انبار بازار قاین در آبان‌ماه سال 1386 افتتاح گردیده‌است.

آب انبار بازار قاین به دلیل قرار گرفتن و در کوچه سنگی که بازار قدیم قاین در آن قرار دارد به این نام معروف شده‌است.

بنای آب انبار دارای کلیه‌ی قسمت‌ها و مشخصات اصلی، آب انبارها می‌باشد. پیشخوان آن با تاق پنج و هفت کند اجرا شده و 27پله ورودی آب‌انبار را به پای شیر منتهی می‌سازد. مصالح به کار رفته برای ساخت پله‌ها آجر با ملات شفته و ساروج بوده‌است. مخزن آب انبار استوانه‌ای به عمق و قطر 7متر می‌باشد که ظرفیت ذخیره‌سازی حدود 300متر مکعب آب را داشته‌است.

استوانه مخزن تا پاکار با ملات ساروج پوشیده شده و پوشش مخزن به صورت پلکانی و با آجر و ملات گچ می‌باشد. مخزن دارای یک آبگیر در ضلع غربی و یک سرریز در ضلع شرقی می‌باشد و در گذشته از قنات کهناب قاین آبگیری می‌شده‌است. چهار دریچه در چهار طرف آب انبار کار تهویه و سردکردن آب را بر عهده داشته‌است.

با توجه به پوشش و شواهد تاریخی موجود، بنای آب انبار مربوط به دوره‌ی تیموری می‌باشد. در موزه‌ی آب قاین به غیر از اشیا و لوازم مربوط به حفر قنات، وسایل قدیمی نگهداری آب لوازم روشنایی قنات‌ها،‌ اشیا و لوازم تقسیم آب و غیره تعدادی تصویر مربوط به آب‌انبارها، بندها و سدهای قدیمی، قنات‌ها، آسیاب‌ها، پایاب‌ها و کلیه سازه‌های آبی محدوده قاینات وجود دارد. هم‌چنین در این موزه اطلاعاتی در خصوص سنت‌ها و مراسم مربوط به آب،‌ آیین‌های باران‌خواهی، ضرب‌المثل‌ها، اطلاعات مربوط به معماری سازه‌های آبی، شگفتی‌های قنات‌های قدیمی و تصاویری از وقف‌نامه‌های مربوط به آب به صورت تابلوهای زیبا به نمایش درآمده‌است. این موزه همه‌روزه به جز دوشنبه‌ها از ساعت 16الی 18 به روی علاقه‌مندان باز می‌باشد.

بنای آب انبار بازار قاین با شماره‌ی 6734 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

ازدیگرآثارمی توان خانه های قدیمی قارنی،حقیقی،موسوی،صمدی،قلعه سده،رباط چاهک،امام زاده زیددرداخل شهر قاین،امام زاده زیدالنار درروستای آفریزدر60کیلومتری غرب قاین،امام زاده عبدالله کارشک در بخش نیمبلوک قاین،غار فارسیان در60کیلومتری قاین ودرروستای ثغوری و..... اشاره نمودکه دربسته های نوروزی توضیحاتی درخصوص این آثارارائه خواهدشد.

شهرستان قاین باداشتن روستاهای خوش وآب وهوا در3بخش مرکزی،نیمبلوک وآرین شهرهرساله پذیرای مسافرین نوروزی می باشد.

روستاهای بیهود،کرغند(ماسوله خراسان جنوبی)زول،ورزگ،خونیک،روم،کره،بارازو..... از روستاهای ییلاقی وسرسبزشهرستان می باشد که باداشتن جاذبه های تاریخی وتفریحی پذیرای میهمانان نوروزی است.

شهرستان قاین دارای دومحصول استراتژیک زرشک وزعفران است که طلای سرخ ان قدمت جهانی دارد.صنایع دستی شامل جاجیم بافی،سفره آردی،حوله بافی پلاس بافی وپخل بافی ...شهرستان قاین نیززبانزدعام وخاص می باشدومی تواند بهترین سوغاتی برای دوستان شما در کنارزرشک وزعفران که از محصولات استراتژیک این شهرستان است باشد.

 

نظر شما

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.